Kiedy i jak powstało Państwo Izrael? Historia i kluczowe daty

Historyczne tło: od diaspory do syjonizmu

Po przegranej wojnie żydowskiej (66-73 n.e.), w trakcie której wojska rzymskie zniszczyły Świątynię Jerozolimską (70 r.), oraz po nieudanym powstaniu Bar-Kochby (132-135 n.e.), znaczna większość Żydów została zmuszona do opuszczenia Judei. Rozproszyli się oni po całym świecie, otwierając w ten sposób nowy okres w historii swojego narodu – okres wielkiej diaspory. Trwał on blisko dwa tysiące lat, a za jego zakończenie uznaje się powstanie Państwa Izrael w 1948 r.

Pomysł odrodzenia narodu żydowskiego przez jego powrót do historycznej kolebki i stworzenie na terenie Palestyny własnego państwa pojawił się w Europie pod koniec XIX w. Była to odpowiedź na problemy asymilacyjne, rosnący antysemityzm i związane z nim pogromy Żydów w Imperium Rosyjskim. W 1890 r. Natan Birnbaum jako pierwszy nazwał nową ideologię i towarzyszący jej ruch polityczno-społeczny syjonizmem (od nazwy wzgórza Syjon w Jerozolimie, na którym stała Świątynia Salomona).

Koncepcja syjonistyczna trafiła na podatny grunt. W latach 1881-1903 do Palestyny wyemigrowało około 25 tysięcy Żydów (głównie z Rosji oraz Jemenu) – była to tzw. pierwsza alija, czyli pierwsza fala imigracji. Łącznie, do momentu powstania Państwa Izrael w 1948 r., w ramach sześciu aliji do ojczyzny swoich przodków powróciło około 500-550 tysięcy osób.

Ciekawostka: Pomimo wprowadzonego w 1950 r. przez parlament izraelski prawa powrotu, które daje Żydom prawo do osiedlenia się w Izraelu oraz do otrzymania obywatelstwa tego kraju, wciąż większość z nich żyje w diasporze (z około 14 milionów Żydów na świecie, mniej więcej 6 milionów mieszka w Izraelu i 5,7 miliona w Stanach Zjednoczonych).

Kluczowe kroki na drodze do niepodległości

Niewątpliwie ważnym krokiem na drodze do utworzenia współczesnego Państwa Izrael stała się deklaracja ministra spraw zagranicznych Wielkiej Brytanii, A.J. Balfoura, z 2 listopada 1917 r. Zawierała ona poparcie dla utworzenia „żydowskiej siedziby narodowej” w Palestynie. Akceptacja idei syjonistycznych przez Wielką Brytanię była kluczowa, ponieważ pod koniec 1917 r. Palestyna znalazła się pod jej kontrolą, a następnie w latach 1920-1948 była jej terytorium mandatowym.

Trzydzieści lat po Deklaracji Balfoura, 29 listopada 1947 r., Zgromadzenie Ogólne ONZ zadecydowało o podziale ówczesnego Brytyjskiego Mandatu Palestyny na dwa państwa: arabskie i żydowskie, połączone unią gospodarczą.

Proklamacja niepodległości i jej konsekwencje

Pół roku po decyzji ONZ, 14 maja 1948 r., proklamowano niepodległość Państwa Izrael. Rezolucja ONZ nie została jednak uznana przez państwa arabskie. W rezultacie, w dniu ogłoszenia niepodległości Izraela, do Palestyny wkroczyły wojska Egiptu, Iraku, Syrii i Transjordanii. Rozpoczęła się I wojna izraelsko-arabska, zakończona 20 lipca 1949 r. Konflikt pomiędzy obiema stronami z mniejszym lub większym natężeniem trwa do dziś.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Kiedy dokładnie powstało Państwo Izrael?

Państwo Izrael zostało oficjalnie proklamowane 14 maja 1948 roku. Data ta jest uznawana za symboliczny koniec trwającej blisko 2000 lat diaspory żydowskiej.

Co to jest syjonizm?

Syjonizm to ruch polityczno-społeczny i ideologia, która narodziła się pod koniec XIX wieku. Jego głównym celem było odrodzenie narodu żydowskiego poprzez powrót do jego historycznej ojczyzny (Palestyny) i stworzenie tam suwerennego państwa.

Jaką rolę w powstaniu Izraela odegrała Wielka Brytania?

Wielka Brytania odegrała kluczową rolę, publikując w 1917 roku Deklarację Balfoura, która wyrażała poparcie dla idei utworzenia \"żydowskiej siedziby narodowej\" w Palestynie. W latach 1920-1948 Palestyna była brytyjskim terytorium mandatowym, co umożliwiło realizację tego planu.

Jak państwa arabskie zareagowały na proklamację niepodległości Izraela?

Państwa arabskie nie uznały rezolucji ONZ o podziale Palestyny ani proklamacji niepodległości Izraela. W dniu jej ogłoszenia, 14 maja 1948 roku, armie Egiptu, Iraku, Syrii i Transjordanii zaatakowały nowo powstałe państwo, rozpoczynając I wojnę izraelsko-arabską.