Kiedy powstało gimnazjum i jaka jest jego historia?

Gimnazjum w starożytnej Grecji

W okresie hellenistycznym greccy chłopcy rozpoczynali edukację w wieku 7 lat. Wówczas rodzice posyłali ich do szkoły, którą współcześnie nazwalibyśmy szkołą podstawową. Tam nabywali umiejętności czytania oraz pisania; uczyli się arytmetyki, poezji, muzyki, a także uprawiali najróżniejsze sporty (m.in. boks, zapasy, rzucanie oszczepem lub dyskiem).

Absolwenci takiej „podstawówki” mogli kontynuować swoją naukę w gimnazjach. Były to placówki, w których koncentrowano się zarówno na wychowaniu fizycznym, jak i wychowaniu umysłowym młodych mężczyzn. Służyły one również jako miejsca spotkań towarzyskich; były ośrodkami życia społecznego, finansowanymi przez miasta i zarządzanymi przez wyznaczonego urzędnika nazywanego gimnazjarchą.

Ciekawostka: kiedy Rzymianie podbili Greków, przejęli i następnie rozwinęli ideę gimnazjów – stała się ona punktem wyjścia do opracowania koncepcji term miejskich, które składały się nie tylko z basenów i z łaźni, ale również m.in. z pomieszczeń do ćwiczeń, boisk, bibliotek, pokoi muzycznych czy sal do gry w kości.

Gimnazjum w czasach nowożytnych

Współczesne gimnazja nie mają już w zasadzie nic wspólnego z greckimi szkołami z wyjątkiem nazwy, której zaczęto używać w epoce odrodzenia jako terminu określającego powstające wówczas humanistyczne szkoły średnie. Wzorem nowożytnego gimnazjum zostało założone w 1538 r. przez Johannesa Sturma gimnazjum w Strasburgu, którego program opierał się na nauce języków starożytnych (greki, łaciny, hebrajskiego) oraz na lekturze starożytnych dzieł. Podobne szkoły otwierano w całej Europie, również w Polsce.

Od końca XIX w. nazwę gimnazjum stosuje się w odniesieniu do różnego typu szkół średnich; obecnie można ją spotkać m.in. w Austrii, w Niemczech, w Danii, w Norwegii oraz w Szwecji. Przy czym należy podkreślić, że w dzisiejszych czasach nie ma już mowy o wspólnych założeniach programowych; programy nauczania niezależnie od siebie ustalają władze oświatowe poszczególnych państw.

Historia gimnazjum w Polsce

W Polsce po odzyskaniu niepodległości w 1918 r. wprowadzono najpierw ośmioletnie gimnazja ogólnokształcące, a później – po reformie przeprowadzonej w 1932 r. – czteroklasowe gimnazja (w których naukę kończyło się tzw. małą maturą) i dwuletnie licea. Po II wojnie światowej dokonano kolejnych zmian w systemie szkolnictwa i całkowicie zniesiono gimnazja. Powróciły one dopiero w 1999 r. jako trzyletnia szkoła ponadpodstawowa. W 2016 r. Ministerstwo Edukacji Narodowej zdecydowało o ich ponownej likwidacji i o przywróceniu ośmioletniej podstawówki oraz czteroletniego liceum. Tym samym z końcem roku szkolnego 2018/2019 gimnazja zostały ostatecznie wygaszone.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Kiedy i gdzie powstało pierwsze gimnazjum?

Pierwsze szkoły typu gimnazjalnego powstały w starożytnej Grecji w epoce hellenistycznej, która trwała od 323 do 30 r. p.n.e. Były to placówki dla chłopców, którzy ukończyli podstawowy etap edukacji.

Jaką rolę pełniły gimnazja w starożytności?

W starożytnej Grecji gimnazja służyły zarówno wychowaniu fizycznemu, jak i umysłowemu. Były również ważnymi ośrodkami życia społecznego i miejscami spotkań towarzyskich, finansowanymi przez miasta.

Kiedy gimnazja ponownie pojawiły się w Polsce?

Gimnazja zostały przywrócone do polskiego systemu oświaty w ramach reformy z 1999 roku. Funkcjonowały jako trzyletnie szkoły ponadpodstawowe, aż do ich ponownej likwidacji.

Dlaczego zlikwidowano gimnazja w Polsce w 2019 roku?

Decyzja o likwidacji gimnazjów była elementem reformy systemu oświaty z 2016 roku. Przywrócono wówczas ośmioletnią szkołę podstawową i czteroletnie liceum, a ostatnie roczniki gimnazjalistów zakończyły naukę w roku szkolnym 2018/2019.