Kiedy powstała Bogurodzica? Historia najstarszej polskiej pieśni

Etapy powstawania „Bogurodzicy”

„Bogurodzica” należy do nurtu poezji melicznej, czyli śpiewanej. Jej pierwotny tekst składał się z dwóch strof, zakończonych formułą modlitewną „Kyrie Eleison”. Najprawdopodobniej powstały one na początku XIII wieku. Kolejne cztery zwrotki, zwane wielkanocnymi, datuje się na XIV wiek, natomiast ostatnia część (pasyjna), obejmująca dziewięć strof, pochodzi z drugiej połowy XIV lub początku XV wieku.

UWAGA: Kanoniczna wersja „Bogurodzicy” zawiera piętnaście strof (ostatnia brzmi: „Amen tako Bog daj, Bychom szli szwyćcy w raj”), niemniej jednak można spotkać również wersje poszerzone o kolejne, dopisane w XVI wieku zwrotki o charakterze okolicznościowo-modlitewnym.

Pierwotny tekst pieśni, czyli jej dwie pierwsze strofy, pełnił rolę dodatku do istniejącego już tekstu liturgicznego. Tego typu wstawki do melodii chorałowej nazywa się tropami.

Rola „Bogurodzicy” w historii Polski

Warto zaznaczyć, że „Bogurodzica” była wykonywana nie tylko podczas mszy świętej w kościele, ale również w czasie ważnych wydarzeń państwowych. Zgodnie z relacją Jana Długosza to właśnie tę pieśń odśpiewali żołnierze przed stoczeniem zwycięskiej bitwy pod Grunwaldem w 1410 roku. Pieśń ta towarzyszyła również koronacjom władców z dynastii Jagiellonów w XV wieku. Można zatem powiedzieć, że pełniła rolę hymnu państwowego (narodowego), chociaż oficjalnie nigdy nim nie została.

Najstarsze zachowane zapisy pieśni

Najstarsze zapisy „Bogurodzicy” pochodzą z początku XV wieku. Należą do nich:

• Przekaz kcyński: powstał ok. 1408 r., obejmuje dwie strofy i zawiera zapis nutowy.
• Rękopis krakowski: powstał w 1408 r. i zawiera wyłącznie tekst pieśni.

Obecnie oba te manuskrypty znajdują się w Bibliotece Jagiellońskiej w Krakowie.

Najczęściej zadawane pytania (FAQ)

Kiedy dokładnie powstała Bogurodzica?

Pierwsze dwie strofy „Bogurodzicy” powstały najprawdopodobniej na początku XIII wieku. Kolejne części dodawano w XIV i na początku XV wieku.

Ile zwrotek ma kanoniczna wersja Bogurodzicy?

Kanoniczna, czyli uznana za podstawową, wersja „Bogurodzicy” składa się z piętnastu strof.

Czy Bogurodzica była oficjalnym hymnem Polski?

Nie, „Bogurodzica” nigdy nie została oficjalnie uznana za hymn państwowy, ale pełniła taką rolę podczas ważnych uroczystości, takich jak koronacje Jagiellonów, oraz była śpiewana przed bitwami, m.in. pod Grunwaldem w 1410 roku.

Gdzie znajdują się najstarsze manuskrypty „Bogurodzicy”?

Dwa najstarsze znane zapisy pieśni, pochodzące z początku XV wieku (kcyński i krakowski), przechowywane są w Bibliotece Jagiellońskiej.